Nasze drogie fundusze

Kwietniowa publikacja sprawozdań funduszy inwestycyjnych stanowi dobrą okazję do tego, by po raz kolejny przyjrzeć się kwestii „drogości” polskich funduszy. Może coś się zmieniło na lepsze? Opublikowane dokumenty zawierają sporo informacji dotyczących realnych kosztów, którymi TFI obciążają aktywa funduszy. Dlaczego to ważne? Bo w przeciwieństwie do opłaty uiszczanej np. przy nabyciu jednostek, koszty te są dla nas, inwestorów, „niewidoczne”. Odczuwamy je jedynie w postaci niższej wartości jednostki, a więc w postaci niższych zysków lub większych strat niż wówczas, gdyby obciążeń tych nie było. Wydawałoby się, że rosnące aktywa funduszy w połączeniu ze średnimi efektami aktywnego zarządzania powinny sprzyjać zmniejszaniu kosztów zarządzania. A co wynika z opublikowanych sprawozdań? Ano wygląda na to, że koszty nie bardzo chcą spadać, a w przypadku niektórych grup wręcz rosną.

Jako przykład niech posłużą fundusze aktywnej alokacji, których elastyczna polityka inwestycyjna umożliwia zmianę udziału akcji w portfelu w szerokim zakresie. To na pewno jedna z tych strategii, której realizacja powinna kosztować więcej niż w przypadku bardziej pasywnego podejścia. Jednak również tu teoretycznie powinniśmy obserwować spadek kosztów w czasie. Tymczasem średnia wartość wskaźnika TER, opisującego relację kosztów do przeciętnej wartości aktywów w 2013 wyniosła 4,38%, wobec 4,19% rok wcześniej. Zatem wbrew intuicji koszty nie tylko nie maleją, ale wręcz rosną. Dlaczego tak się dzieje? Ano przyczyn jest kilka.

Koszty, wyniki i aktywa funduszy aktywnej alokacji
funduszTER 2012TER 2013wynik funduszu (2013 rok)wynik benchmarku (2013 rok)aktywa (kwi 2014)
średnio4,19%4,38%5,3%
Eques Aktywnej Alokacji 7,23%7,31%25,1%-21 537 441
Investor CEE FIZ5,48%4,57%24,1%-14 929 368
Noble Fund Mieszany 4,05%4,06%18,2%6,1%266 745 238
Aviva Investors Aktywnej Alokacji 3,02%3,63%14,8%-103 970 505
Aviva Investors Optymalnego Wzrostu 4,41%3,59%12,1%-98 670 877
Inventum Zmiennego Zaangażowania 5,39%7,80%11,5%-3 631 483
Legg Mason Strateg 3,43%3,31%10,4%5,7%182 382 053
Open Finance Aktywnej Alokacji -7,03%6,7%-89 182 521
AXA Cyklu Koniunkturalnego 3,78%3,84%5,7%5,6%94 114 907
Noble Fund Timingowy 7,42%4,07%5,7%-83 909 988
Pioneer Elastycznego Inwestowania 1,46%1,70%4,0%-17 180 193
Millennium Cyklu Koniunkturalnego 4,11%4,14%0,9%-363 776 117
SKOK Aktywny Zmiennej Alokacji 4,04%4,07%0,2%-18 244 755
KBC Zmiennej Alokacji 3,13%3,93%-0,7%-24 754 373
Alior Zmiennej Alokacji 5,11%5,12%-1,3%-11 376 336
KBC Beta SFIO3,21%3,91%-1,8%-4,1%12 627 486
PKO Strategicznej Alokacji FIO4,10%4,13%-2,2%5,9%187 939 448
Opera Equilibrium.pl 3,52%3,30%-2,2%-5 572 528
MetLife Aktywnej Alokacji 3,53%3,76%-2,3%3,7%7 810 019
Allianz Aktywnej Alokacji 3,75%3,75%-6,7%2,9%218 952 634
Novo Aktywnej Alokacji 3,54%3,58%-10,2%-19 625 019
ALTUS Aktywnego Zarządzania -6,93%--27 097 460
Pretium SFIO-3,15%--4 044 186

Kolejny powód to podniesienie przez towarzystwa nominalnego poziomu opłaty za zarządzanie. W minionym roku, wśród funduszy aktywnej alokacji, na ten krok zdecydowało się KBC TFI w odniesieniu do funduszu KBC Beta. W efekcie koszty wynagrodzenia za zarządzanie wzrosły od 1 kwietnia 2014 z 2,17% do 3,45%.Po pierwsze jednym ze składników kosztów jest zmienna część opłaty, pobierana przez TFI w sytuacji, gdy fundusz wypracuje wynik powyżej jakiegoś poziomu odniesienia. Może nim być wynik wzorca (benchmarku), może być zysk w ogóle (0%) lub jego inna, z góry ustalona wartość. W związku z tym, gdy nadwyżka zysku rośnie, rośnie również zmienna opłata za zarządzanie. Przykładem może być Eques Aktywnej Alokacji, w przypadku którego, dzięki wyższej nadwyżce, zmienna część wynagrodzenia TFI w relacji do średniej wartości aktywów wzrosła z 1,5% do 1,82% w ubiegłym roku.

Trzecia przyczyna to pojawienie się nowych funduszy, których TER jest wyższy niż średnia. W 2013 roku mieliśmy dwa takie zdarzenia Open Finance Aktywnej Alokacji (w rzeczywistości ruszył w listopadzie 2012) oraz uruchomiony w sierpniu ubiegłego roku ALTUS Aktywnego Zarządzania. W obu przypadkach z uwagi na dobre wyniki została pobrana zmienna opłata za zarządzanie, a ostateczny wskaźnik kosztów obciążających aktywa oscylował wokół 7%.

Tyle o mniej lub bardziej obiektywnych przyczynach wzrostu opłat, zmniejszających zyski nabywców jednostek. Te konkretne odnoszą się do funduszy aktywnej alokacji, ale są reprezentatywne i w ogólności możemy je odnieść do każdego segmentu.

Dotykając tematu kosztów warto także pamiętać, że TFI nie są jedynym i wyłącznym beneficjentem wpływów z opłat obciążających aktywa. Na koszty składa się wynagrodzenie wielu instytucji tworzących wokół funduszu odpowiednią infrastrukturę (agent transferowy, bank depozytariusz, instytucja prowadząca rejestr aktywów, domy maklerskie za pośrednictwem których zarządzający realizuje transakcje itp.).To ważne zwłaszcza wówczas, gdy próbujemy znaleźć odpowiedź na pytanie o to, czy i co musiałoby się wydarzyć, by owe koszty były niższe? Pewnie każda z usług mogłaby być tańsza. Pewnie TFI mogłoby mniej zarabiać. Ale najważniejszym kosztem, w którym można upatrywać oszczędności zdają się być dziś koszty dystrybucji. Dziś dystrybutor poza opłatą za nabycie, zabiera 40-60% wynagrodzenia ze zarządzanie. Np. KBC TFI w 2013 roku wypłaciło w postaci tzw. świadczeń zwrotnych 53% wynagrodzenia za zarządzanie funduszem KBC Beta. Poszukiwanie tanich i efektywnych kanałów dystrybucji to dziś jedno z ważniejszych zadań, jakie biorą na siebie zarządy wielu TFI. Owoce tych prac już widać np. w postaci uruchomionej w maju platformy Noble Fund Online. Warto trzymać kciuki, bo sukcesy na tym polu na pewno wywołają spadek kosztów, a w konsekwencji przyczynią się do poprawy korzyści dla ponad 2 mln posiadaczy jednostek uczestnictwa.